نوشته‌ها

طرحواره درمانی - خودگردانی و عملکرد مختل

طرحواره درمانی: آشنایی با حوزه خودگردانی و عملکرد مختل

اگر والدین با فرزندشان به همین صورتی که در تصویر مشاهده می‌کنید، رفتار کنند، طرحواره و باورهای مربوط به حوزه خودگردانی و عملکرد مختل در ذهن کودکشان شکل می گیرد.

طرحواره درمانی - خودگردانی و عملکرد مختل
طرحواره درمانی – حوزه خودگرادنی و عملکرد مختل

خودگردانی چیست؟

همه‌ی ما به خودگردانی نیاز داریم. خودگردانی یعنی اینکه ما در مقایسه با همسالان بتوانیم بطور مستقل و بدون حمایت مداوم دیگران کارهای خود را انجام بدهیم.

افراد خودگردان می توانند بدون کمک والدین‌شان در خارج از محیط خانواده زندگی مستقلی رو داشته باشند. این افراد از نظر جسمی، ذهنی و روانشناختی حس یکپارچکی و کنترل درونی از خود دارند. هم‌چنین این افراد معتقدند محیطی که در آن زندگی می کنند (محیط خارج از خانواده) نسبتا امن است و زیاد نگران تهدید نیستند.

برای پرورش حس خودگردانی و کفایت بچه‌ها ، باید به‌صورت مستقل کارهایی که در توان‌شان است را انجام بدهند. مثل کارهای داخل و خارج منزل و تکالیف درسی. باید به آنها مسئولیت داد تا کارهای شان را انجام بدهند و احساس کنند که تصمیمات و قضاوت هاشون معتبر است. در مجموع والدین باید رفتاری رو با کودک داشته باشند که باعث شود کودک باور کند که فردی سالم، قوی، محکم و با کفایت است. همه‌ی اینها طرحواره‌های سالم و مفیدی هستند که والدین باید سعی کنند در ذهن فرزندانشان ایجاد کنند.

اگر والدین نتوانند چنین فضایی رو برای کودک بوجود بیارند که از خودگردانی، کفایت و مستقل بودن آنها حمایت کند، باعث پیدایش باورها و طرحواره های منفی حوزه خودگردانی و عملکرد مختل در ذهن کودک می‌شوند.

طرحواره های حوزه خودگردانی و عملکرد مختل زمانی در ذهن کودک شکل می گیرد که والدین بیش از اندازه از کودک مراقبت کنند و مدام به کودک در مورد خطرات و آسیب‌ها هشدار بدهند . بچه‌ها وقتی می‌بینند والدین‌شان به این شکل رفتار می‌کنند، مدام و بی‌جهت نگرانشان هستند یا به قدر کافی به آن‌ها مسئولیت نمی دهند، در مورد حس کفایت، قدرت و تصمیم گیری‌شون دچار تردید می‌شوند و هم‌چنین فکر می کنند که جامعه و دنیایی که در آن زندگی می کنند پرخطر و ناایمن هست.

۱- کامل‌ترین پکیج پاورپوینت طرحواره درمانی: شامل پاورپوینت، PDF، Word

۲- دانلود کارگاه طرحواره درمانی

والدین هلیکوپتری - خودگرادنی و عملکرد مختل

متاسفانه بعضی از والدین تا فرزندشان به کوچک‌ترین مشکلی بر می‌خورد زود هُل می‌کنند و به کمک کودک می‌شتابند. در مقابل برخی والدین هم به ندرت به فرزندشان کمک یا آن‌ها را راهنمایی می‌کنند. این افراط و تفریط باعث پیدایش طرحواره های حوزه خودگردانی و عملکرد مختل در ذهن کودکان می‌شوند.

بطور خلاصه طرحواره های این حوزه در ذهن کودکانی شکل می گیرد که والدین‌شان بیش از اندازه گرفتار هستند یا بیش از حد، از فرزندشان مراقبت می‌کنند، اعتماد به نفس کودک را کاهش می‌دهند یا برای تشویق کودک برای انجام کارهای بیرون از خونه شکست می‌خورند.

کودکانی که طرحواره های حوزه خودگردانی و عملکرد مختل در ذهن‌شان شکل می گیرد در بزرگسالی نمی توانند بدون دریافت و کمک‌های زیاد دیگران، زندگی خود را اداره کنند. آنها در تعیین هدف‌ها و تصمیم گیری‌های خود، معمولا شکست می خورند و در کسب مهارت‌های مورد نیاز دوره‌ی بزرگسالی ( مثل گرفتن گواهینامه رانندگی)  مشکل دارند در نتیجه این افراد در بزرگسالی مثل یک کودک کم سن و سال رفتار می کنند.

این حوزه چهار طرحواره دارد:

  • 1- طرحواره وابستگی / بی کفایتی
  • 2- طرحواره آسیب پذیری نسبت به ضرر یا بیماری
  • 3- طرحواره خودتحول نیافته / گرفتار
  • 4- طرحواره شکست.

پی نوشت:

1- متاسفانه بخش بزرگی از خانوم‌ها ممکن است که باورهای این حوزه در ذهن‌شان شکل گرفته باشد. تفکر غلطی که زن رو جنس آسیب‌پذیر می داند، باعث می‌شود والدین بیش از اندازه از کودکی که جنسیت مونث داره محافظت و مراقبت کنند.

به عنوان مثال: تا دختر خانواده می‌خواهد به خیابان یا بازار برود و برای خودش دفتر بخرد، والدین می‌گویند با برادرت برو یا تو اصلا نرو بزار برادرت برود!

این رفتارها و محافظت‌های افراطی همان‌طوری که در این نوشته مطالعه فرمودید باعث می‌شود تا این دختران در بزرگسالی دچار مشکلاتی شوند که به برخی از آنها در این پست اشاره کردم.

یادمان باشد که برخی از باورها ویژگی خودکام‌بخشی دارند. یعنی باعث تایید خودشان می‌شوند. مثلا باور به اینکه جنس مونث آسیب پذیر است، باعث می‌شود والدین بیش از اندازه از دختران‌شان مراقبت کنند و این مراقبت‌های افراطی باعث می شود که دختران این خانواده‌ها در بزرگسالی احساس آسیب‌پذیری و بی کفایتی کنند و دچار مشکلاتی شوند که پیدایش همین مشکلات باعث می‌شود این باور والدین – و البته جامعه – که “زن جنس آسیب پذیری است” تایید شود!

2- باورهای حوزه خودگردانی و عملکرد مختل به احتمال زیاد در ذهن بسیاری از کودکان امروزی هم شکل می گیرد. علت این امر این است که اکثر خانواده‌ها تک فرزند شده‌اند و همین امر باعث می‌شود که والدین بیش از اندازه از فرزندشان مراقبت کنند یا به قول خودشان براش وقت بگذارن! همین امر باعث پیدایش باورهای این حوزه در ذهن کودک‌شان می‌شود.

طرحواره درمانی

طرحواره درمانی: حوزه طرد و رها شدگی – قسمت چهارم

پیشنهاد می‌کنیم قبل از مطالعه نوشته: طرحواره درمانی: حوزه طرد و رها شدگی مباحث قبلی را نیز مورد خوانش قرار دهید:

۱- خلق و خوی کودک: نه بُعد خلق و خوی کودکان

۲- نیازهای اساسی هر کودک: طرحواره درمانی

۳- تجارب اولیه زندگی ما و تاثیر آن در شکل‌گیری طرحواره‌‌ها: طرحواره درمانی

۴- طرحواره درمانی-در کدام تله زندگی گیر کرده‌ام؟ قسمت سوم

در ادامه مطالب دنباله‌دار درباره طرحواره درمانی به پنج طرحواره حوزه طرد و رها شدگی می‌پردازیم:

::: قبل از مطالعه این بخش تصویر زیر را با دقت ببینید. چه چیزی در ذهن شما تداعی می‌شود؟

طرحواره درمانی طرد و رها شدگی

  • پنج طرحواره حوزه طرد و رها شدگی:

۱- رها شدگی / بی ثباتی( خانواده‌های بی ثبات)

۲- بی اعتمادی / بدرفتاری ( خانواده‌های بدرفتار)

۳- محرومیت هیجانی( خانواده‌های سرد و بی عاطفه)

۴- نقص و شرم( خانواده‌های طرد کننده)

۵- انزوای اجتماعی / بیگانگی( خانواده‌های منزوی)

رهاشدگی / بی‌ثباتی:

اگر فضای خانواده‌ای ثبات نداشته باشد، مثلا والدین بی دلیل و ناگهانی عصبانی شوند یا رفتارشان غیر قابل پیش‌بینی، نامنظم و اعتماد ناپذیر باشد، باورهای این بخش در ذهن کودک شکل می گیرد. باورهایی مانند:

-می ترسم اطرافیانم ترکم کنند.

-نگران از دست دادن اطرافیانم هستم.

-این افراد معتقدن افراد مهم زندگیشون در کنارشون نمی‌مانند و روزی ترکشان می کنند( طلاق ، مرگ ، بیماری).

رفتارهای شاخص افراد این بخش وابستگی افراطی به افراد مهم زندگی ، انحصارطلبی و کنترل‌کنندگی ، سرزنش دیگران بخاطر رها کردنشان ، حسادت و رقابت با رقیب‌های عشقی است. تمام این رفتارها از آن جایی شکل می گیرند که افراد این بخش دوست ندارند افراد مهم زندگیشون ترک‌شان کنند یا نسبت به آن‌ها بی‌توجه باشند.

  • نشانه شناسی:
    حسادت و تملک گرایی
    شک و تردید به تعهد همسر
    اجتناب از روابط به دلیل ترس از فقدان
    ناتوان در تحمل جدایی های کوتاه مدت
    نگرانی مفرط درباره از دست دادن همسر
    واکنش افراطی به کوچکترین نشانه جدایی
    قهر و کناره گیری در قبال جدایی های همسر
    بریدگی و طرد - طرحواره درمانی

بی اعتمادی / بدرفتاری:

والدینی که با کودک بدرفتاری می کنند، بهش زیاد دروغ می گویند و فریبش میدهند، باعث پیدایش باورهای این بخش در ذهن کودک‌شان می‌شوند. افراد این بخش معتقدن :

– مردم سودجو هستن

-اطرافیانم دیر یا زود بهم خیانت می کنن.

– باید از خودم محافظت کنم وگرنه دیگران بهم آسیب می زنند.
بی اعتمادی - طرحواره درمانیافراد این بخش به شدت بدبین هستند و به اطرافیان‌شان سوء ظن دارند. آنان فکر می کنند دیگران فقط به فکر خودشان هستند، باهاشون بدرفتاری می کنند، تحقیرشون می کنند و دروغگو هستند.

  • نشانه‌شناسی:
    حمله متقابل به افراد
    پی‌بردن به انگیزه‌های پنهان دیگران
    اجازه دادن به دیگران برای بهره‌کشی
    احساس مورد سو استفاده قرار گرفتن
    درماندگی در مقابل بدرفتاری‌های دیگران

محرومیت هیجانی:

والدین سرد و بی عاطفه‌ای که به کودک محبت نمی کنند و با اون همدلی ندارند ( به حرف دل‌ش گوش نمی‌دهند) و از اون حمایت نمی کنند، باعث پیدایش باورهای این بخش در ذهن فرزندشان می‌شوند. افرادی که باورهای این بخش در ذهن‌شان وجود دارند این اعتقاد رو دارند که:

– هیچ کس به عواطف و احساساتم توجه ندارد.

– در برابر مشکلات همیشه احساس تنهایی دارم

-در بیشتر مواقع کسی رو ندارم که باهاش درد و دل کنم.

افرادی که باورهای این بخش در ذهنشون هست در بیان و ابراز احساسات و عواطف‌شان مشکل دارند.
طرحواره درمانی

  • نشانه‌شناسی:
    پر توقعی
    مسایل روان تنی
    سنگ صبور دیگران بودن
    عدم ابراز نیازها به همسر
    عدم ابراز دلخوری از اطرافیان
    احساس پوچی و بی معنایی
    بهانه گیری و گیر دادن به همسر
    احساس محرومیت از عاطفه و مهر همسر

نقص / شرم:

والدین طرد کننده‌ای که بیش از اندازه از کودک انتقاد می کنند تا تحقیرش می‌کنند، باعث پیدایش باورهای این بخش در ذهن کودک‌شان می‌شوند. افرادی که باورهای این بخش در ذهن‌شان شکل گرفته معتقدند:

– اگر افرادی که دوست‌شان دارم متوجه ضعف‌هام بشوند دیگه دوستم نخواهند داشت.

-لیاقت عشق ، توجه و احترام دیگران رو ندارم.

-احساس می کنم هیچ کس دوستم ندارد.

-افراد این گروه فکر می کنن ناقص، بد، حقیر و بی‌ارزش هستند و اگر دیگران خود واقعی‌شان رو بشناسند، ترک‌شون می کنند.

افرادی که باورهای این بخش رو دارند در برقراری ارتباط با اطرافیان‌شان ترس زیادی رو تجربه می کنند.

  • نشانه‌شناسی:
    کمرویی
    مقایسه
    ناارزنده سازی خود
    اجازه به دیگران برای ناارزنده سازی آن‌ها

انزوای اجتماعی / بیگانگی:

والدینی که اجتماعی نیستند ( خودشون رو خیلی بالا یا پائین تصور می‌کنند) باعث پیدایش باورهای این بخش در ذهن کودک‌شان می‌شوند.
طرحواره نقص و شرم - طرد و رها شدگی

افراد خیلی باهوش ، اعضای خانواده‌های مشهور یا خانواده‌هایی که موقعیت اجتماعی خوب یا بدی دارند ، افرادی که خیلی زیبا یا زشت هستند، مردان و زنان همجنس‌باز، اقلیت‌های قومی، کودکان الکلیک یا بازماندگان حوادث آسیب‌زا ، افراد مبتلا به ناتوانی جسمی ، کودکان یتیم و بی‌سرپرست ممکنه باورهای این بخش در ذهن‌شان شکل گرفته باشد.

افرادی که باورهای این بخش رو دارند بیشتر تنهایی را ترجیح می‌دهند و از روابط احتماعی با دیگران اجتناب می کنند. افراد این بخش معتقد هستند که:

– وصله ناجور جامعه هستد

-با بقیه خیلی فرق دارند

-احساس می کنند از مردم بیگانه‌ام.

  • نشانه‌شناسی:
    کمرویی
    انزوا گزینی
    منزلت طلبی
    احساس حقارت
    احساس تنهایی
    نگرانی درباره کارها یا حرف‌ها
    برنامه ریزی دقیق برای حرف زدن

شاید انسان‌ها در بوجود آمدن برخی مشکلات نقشی نداشته باشند اما در تداوم آن قطعا نقشی اساسی دارند.

::: در نوشته بعدی درباره طرحواره درمانی به چهار طرحواره ناسازگار اولیه حوزه‌ خودگردانی و عملکرد مختل می‌پردازیم:::

بریدگی و طرد

طرحواره درمانی-در کدام تله زندگی گیر کرده‌ام؟ قسمت سوم

در دو قسمت قبلی بحث درباره طرحواره درمانی و تله‌های که در زندگی در آن گرفتار می شویم در مورد دو موضوع اصلی و پایه در یک فراکاو نکاتی را منتشر کردیم:

۱- خلق و خوی کودک: نه بُعد خلق و خوی کودکان

۲- نیازهای اساسی هر کودک: طرحواره درمانی

۳- تجارب اولیه زندگی ما و تاثیر آن در شکل‌گیری طرحواره‌‌ها: طرحواره درمانی

در ادامه مطالب دنباله‌دار درباره طرحواره درمانی به اولین حوزه از طرحواره‌های ناسازگار اولیه می‌پردازیم:

::: قبل از مطالعه این بخش تصویر زیر را با دقت ببینید. چه چیزی در ذهن شما تداعی می‌شود؟

بریدگی و طرد - طرحواره درمانی

  • حوزه طرد و رها شدگی:

همه ما به ارتباط با دیگران، محیط اجتماعی و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم، نیاز داریم. در این رابطه پایدار و مداوم نیاز به اعتماد داریم. از ویژگی‌های اساسی این روابط داشتن صمیمیت و پیوندهای عاطفی عمیق با سایر افراد می باشد.
یکی دیگر از شاخص‌ها در روابط با دیگران یکپارچگی اجتماعی است یعنی این که فرد احساس کند که با یک گروه، دوستان، خانواده و جامعه جور است و به آنان تعلق دارد. این احساس تعلق زمانی شکل می گیرد که فرد به این باور برسد که این گروه از نظر اجتماعی محبوب است و اعضای گروه هم دیدگاه مشابه‌ی در مورد بقیه مردم دارند.

ما نیاز به پذیرش از طرف دیگران داریم . بدین معنا که فکر کنیم فردی دوست داشتنی هستیم و ارزش این را داریم که دیگران با عشق، محبت و توجه با ما تعامل داشته باشند. کودک نیاز اساسی دارد که از طرف والدین عشق بدون شرط، به خصوص از طرف مادر را کسب و تجربه نماید. در یک محیط امن نیاز کودک به مورد پذیرش شدن و محبت واقع شدن از طرف والدین، خواهر و برادر و دیگر اعضای مهم زندگی‌اش برآورده شود.

والدین باید کودک را به برقراری ارتباط گرم و صمیمی با سایر کودکان تشویق کنند تا یکپارچگی اجتماعی در آن‌ها شکل بگیرد. بنابراین کودک هم به پذیرش و محبت از طرف خانواده نیاز دارد و هم این که گروه همسالان نیز وی را در میان خود بپذیرند.
اگر شرایط گفته شده به خوبی در درون خانواده شکل نگیرد و نیاز به محبت، پذیرش و اعتماد در کودک شکل نگیرد، طرحواره حوزه طرد و رها شدگی در کودک شکل می‌گیرد.

  • پنج طرحواره حوزه طرد و رها شدگی:

۱- رها شدگی / بی ثباتی( خانواده‌های بی ثبات)

۲- بی اعتمادی / بدرفتاری ( خانواده‌های بدرفتار)

۳- محرومیت هیجانی( خانواده‌های سرد و بی عاطفه)

۴- نقص و شرم( خانواده‌های طرد کننده)

۵- انزوای اجتماعی / بیگانگی( خانواده‌های منزوی)

این طرحواره ها زمانی که کودک از طرف والدین عشق ، محبت ، احترام و پذیرش کافی دریافت نکند یا در کودکی والدینش رو از دست بدهد ( مانند: طلاق یا مرگ) یا اینکه کودک به کررات از طرف والدینش طرد شود، در ذهن کودک شکل می‌گیرند.
منظور از طرد شدن این است که کودک از سوی والدین‌اش با انتقادات و سرزنش شدید و مکرر روبرو شود، والدین بارها با کودک بدرفتاری داشته باشند، به صورت مداوم به کودک دروغ بگویند و به قول معروف سرش کلاه بگذارند و یا این احساس یا فکر را داشته باشد که از سوی همسالانش طرد شده است. همچنین اگه کودک فکر کند که از نظر اجتماعی یا از طرف جنس مخالف جذابیتی ندارد ( حتی اگر فکر اون اشتباه باشه) این طرح واره ها در ذهنش شکل می‌گیرند.

بریدگی و طرد - طرحواره درمانی

نکته مهم:

کودکانی که طرحواره‌های این حوزه در ذهن آنان شکل می‌گیرد در بزرگسالی معتقدن نیاز آن‌ها به ثبات ، امنیت ، محبت ، عشق و تعلق خاطر برآورده نمی‌شود. این افراد در بزرگسالی تمایل دارن به شکل نسنجیده و شتاب‌زده از یک رابطه خود آسیب‌رسان به رابطه دیگر پناه ببرند یا از برقراری روابط نزدیک اجتناب کنند.

افرادی که مشکلات ارتباطی دارند ، خودبزرگ بین هستند ، در روابط زناشویی اعمال قدرت می‌کنند ( خشونت خانوادگی) ، روابط زناشویی یا رمانتیک رو بدون دلیل منطقی ترک می‌کنند ، در آرایش کردن افراط دارند و … جز این گروه هستند.

در برقراری ارتباط عاطفی با افرادی که در دوران کودکی والد یا والدین‌شان را از دست داده‌اند دقت بیشتری داشته باشید! اگر یکی از طرفین رابطه طرحواره‌های مربوط به این حوزه در ذهن‌اش شکل گرفته باشد به راحتی رابطه‌شان از بین می‌رود. مراقب باشید آسیب نبینید! برقراری ارتباط عاطفی با افراد این گروه ریسک زیادی دارد.

شاید انسان ها در بوجود آمدن برخی مشکلات نقشی نداشته باشند اما در تداوم آن قطعا نقشی اساسی دارند.

::: در نوشته بعدی درباره طرحواره درمانی به پنج طرحواره ناسازگار اولیه حوزه‌ طرد و رها شدگی می‌پردازیم:::

طرحواره درمانی - کودکان

در کدام تله‌ زندگی گیر کرده‌ام؟ طرحواره درمانی-قسمت دوم

در دو نوشته قبلی درباره طرحواره درمانی ما پیش‌تر درباره ۹ بُعد خلق‌و‌خوی کودکان صحبت کردیم . که همه ما با یک‌سری ویژگی‌های سرشتی به دنیا می آییم و از ابتدا این خصوصیات با ما هستند که مجموعه آن را خلق‌و‌خوی می‌نامند.

همچنین بحث ما بر روی نیازهای اساسی که برای همگان دارای اهمیت است و والدین و مراقبین اولیه کودک باید تلاش کنند آن‌ها را به صورت متعادل برآورده نمایند.

  • اکنون ما در مورد تجارب اولیه‌ای که در زندگی داریم صحبت خواهیم کرد و در مطالب دنبال‌دار بعدی به سراغ طرحواره‌های ناسازگار اولیه می‌رویم که با آن رویدادهای پیرامون خویش را تعبیر و معنا می‌کنیم.

ما در طول دوران کودکی بیشترین تاثیر را از والدین خویش می‌گیریم. مراقبی اولیه باورهای عمیقی در ذهن ما به یادگار می‌گذارند که ما از آن پس با این باورهای جهان پیرامون را تفسیر می‌کنیم. این باورهای زودتر بوجود می‌آیند و معمولا  از طرحواره‌های که در دیگر مراحل رشد ، در برخورد با همسالان، مدرسه، گروه‌ها و فرهنگ شکل می‌گیرند قوی‌تر هستند. این بخش از طرحواره‌ها که در دیگر مراحل رشد ایجاد می شوند، زیاد عمیق و نیرومند نیستند.

  • چهار دسته از تجاربی که در کودکی با آنها مواجه می‌شویم، روند ایجاد طرحواره‌ها را سرعت می‌بخشند.

۱- ناکامی در برآورده شدن نیازها:

ما در نوشته قبلی درباره تله‌های زندگی با درون‌مایه طرحواره درمانی درباره نیازهای اساسی که برای هر کودک به صورت متعادل برآورده شود صبحت کرده ایم.

وقتی این نیازهای اساسی به شکلی خوشایند ارضا نشوند، ناکامی ناگوار نیازها بوجود می‌آید. این تجربه اولیه سبب ایجاد طرحواره‌های ناسازگار اولیه می شود. در محیط زندگی چنین کودکی ثبات وجود نخواهد داشت. یعنی اینکه اگر در یک موقعیت به دلیل یه رفتار تشویق می شویم در در موقعیت های دیگر هم به خاطر همان رفتار مورد تشویق قرار گیریم. اگر والدین چنین نباشند کودک نمی‌تواند رفتار والدین و محیط را پیش بینی کند به همین به این باور می رسد که دیگران او را رها کرده اند یا عشق و محبتی در کار نیست.

طرحواره درمانی

۲- آسیب دیدن و قربانی شدن:

در این وضعیت والدین به صورت مداوم کودک رو فریب می‌دهند. اگر قولی می‌دهند آن را به سرانجام نمی رسانند. از طرف دیگر برخی از والدین مقایسه و سرزنش کودک رو ابزاری برای کنترل اون می دانند و همیشه از این ابزار برای نکوهش کودک استفاده می‌کنند. والدین دروغگو بدترین تاثیر را بر روان کودک خویش باقی می‌گذارند.

۳- تجربه بیش از اندازه چیزهای خوب!:

کودک سالاری و فرزند سالاری اینجا خود را نمایان می‌سازد . متاسفانه برخی والدین در تامین رفاه و راحتی کودک به جای اینکه تعادل را رعایت کنند، برای رفاه کودک همه کار می‌کنند. برخی اوقات چنین والدینی برای عادی سازی رفتار خود ابراز می کنند که دوست ندارم بچه‌ام مثل خودم کم‌و کسری داشته باشه! بذار هر چی دوست داره براش آماده کنم!

در این حالت والدین به ندرت با کودک جدی برخورد می‌کنند و به اصطلاح لای پر قوی بزرگش می‌کنند. لوس بار آوردن کودکان یکی از بدترین پیامدهای چنین شیوه فرزند‌پروری است. در نتیجه چنین برخوردی کودک نمی تواند درک کند که برای رسیدن به برخی خواسته ها باید صبر کند یا برای برخی دیگر خواسته‌ها به محدودیت‌ها توجه کنند.

این دسته از کودکان محدودیت‌ها را درک نخواهند کرد.

۴- همانندسازی با افراد مهم زندگی – درونی‌سازی انتخابی-:

کودک به صورت انتخابی با افکار، احساسات، تجارب و رفتارهای والدین خود همانند سازی کرده و آنها را درونی می‌کند. اگر والدین پرخاشگر و عصبانی دارد کودک نیز چنین خواهد کرد و این رفتارها را از آن خویش می‌کند.

طرحواره درمانی - کودکان

برخی از این همانندسازی ها در کودک طرحواره‌ها را بوجود می آورد و برخی دیگر شیوه‌های مقابله‌ای را ایجاد می کند . این روش‌های مقابله ای همان است که دو فرزند از یک خانواده با یک سبک تربیتی ممکن است دو نوع رفتار متفاوت را نشان دهند. یکی پرخاشگر و دیگر آرام….

در نوشته بعدی به حوزه‌های طرحواره‌های ناسازگار اولیه می‌پردازیم. آگاه شویم که ما از کدام پنجره دنیا را می‌بینیم.

طرحواره درمانی

در کدام تله‌ زندگی گیر کرده‌ایم؟ – طرحواره درمانی – قسمت اول

ما در یک فراکاو به صورت دنبال‌دار مطالبی درباره رویکرد طرحواره درمانی منتشر خواهیم کرد. در رویکرد طرحواره درمانی به برآورده نشدن نیازهای هر فرد در دوره کودکی، نوجوانی و همچنین ویژگی‌های خلق‌و‌خوی هر فرد توجه می شود.
شاید بتوان گفت طرحواره یک بسته حافظه ایست که محتوای آن را آموزه های فرد در طول زمان شکل می دهد. باید توجه داشت که در روند پدیدایی طرحواره ها عواملی مثل بنیادهای زیستی فرد و عوامل مربوط به محیط تربیتی او مثل محیط خانواده، فرهنگ، تجارب وی در فرآیند رشد، رخدادهای بزرگ و . . . تاثیر می گذارند.
این بسته حافظه‌ای مثل یک فیلتر بزرگ و پیچیده بر سر راه اطلاعات ورودی به حافظه و همچنین اطلاعات موجود در حافظه عمل کرده و با سرند، دسته بندی، و سازمان دهی، شکل گیری معانی جدید را در ذهن ممکن می سازد.

طرحواره درمانی

برای شروع صحبت درباره طرحواره‌ درمانی بهتر است به نیازهای مهمی که هر والدین باید به آن‌ها توجه لازم رو داشته باشند، بپردازیم.

  • آزادی در بيان نيازها و هيجان‌های سالم:

والدین باید اجازه دهند که فرزندشان به شکلی آزاد بتواند هیجانات سالم را با رعایت هنجارها، ابراز کند. کودک بدون ترس نیازهای و خواسته‌ها خود را به زبان بیاورد.

  • پرورش خودگردانی و کفایت در کودک:

خودگردانی یعنی این که کودک در مقایسه با همسالانش به طور مستقل و بدون حمایت والدین کارهایش را انجام دهد. چنین کودکی محیط بیرون از خانواده را امن می‌داند و نگرانی بیش از حد درباره تهدید شدن توسط دیگران ندارد. مسولیت‌پذیری در کودک رشد می‌کند و از اعتماد به نفس خوبی برخودار می گردد.

  • نیاز به ارتباط پایدار، ایمن و با محبت:

یکی از نیازهای اساسی همه انسان ها این است که توسط دیگران دوست داشته شوند و در ارتباط با والدین احساس امنیت کنند.  زمانی که این نیاز برآورده شد فرد ارتباط صمیمی و عاطفی خوبی با دیگران برقرار می‌کند و با خانواده، گروه‌ها، جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند، یکپارچگی و پیوند عمیقی را تجربه خواهد کرد.

[button color=”blue” size=”big” link=”https://1farakav.com/downloads/11962/” icon=”download” target=”true”]دانلود کارگاه مجازی طرحواره درمانی[/button]

  • نیاز به محدودیت واقع‌بینانه و خویشتن‌داری:

والدین بباید به انضباط ،مواجهه مناسب ، محدوديت‌ها منطقی، مسوليت پذيري، همكاری متقابل و هدف گزينی توجه ویژه داشته باشند. اینکه کودک بیاموزد که برای هر رفتاری باید یکسری هنجارها سالم را رعایت کند و خویشتن‌داری خوبی از خود نشان دهد.

با چنین نگرشی کودک یاد می‌گیرد که خویشتن‌دار باشد، تکانه‌های هیجانی خود را کنترل کند و هم‌چنین به فکر دیگران و منافع آنان در حد لازم باشد.

  • داشتن تفریح و برانگیختگی نرمال:

خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: ما انسان را در زنج آفریدیم. این رنج در سراسر زندگی وجود دارد و پرداختن به حل مشکلات مختلف ما را از اصل مهمی به نام زندگی کردن غافل می‌کند. کودکان نیاز دارند که تفریح و برانگیختگی هیجانی را در حد لازم تجربه کنند. شادی و تفریح سالم را به کودکانمان ارزانی بداریم.

 

نوشته پیشنهادی ما: بعد از مطالعه مطالب بالا این لینک را نیز مطالعه نمایید:

خلق و خوی کودک: نه بُعد خلق و خوی کودکان

شاید انسان ها در بوجود آمدن برخی مشکلات نقشی نداشته باشند اما در تداوم آن قطعا نقشی اساسی دارند.

حضرت علی (ع): خیر الامور اوسطها > در کارها، میانه‌روی داشته باشیم.

** سوال مهم: فکر می‌کنید در زندگی کدام نیاز شما به خوبی برآورده نشده است؟

::: این بحث ادامه دارد ::::

در کدام تله‌ زندگی گیر کرده‌ایم؟ – طرحواره درمانی – قسمت دوم

تله های زندگی (طرح واره) را بشناسیم!

نشانه های تله های زندگی

-آیا اکثرا جذب افرادی می شوید که بی مهر و عاطفه هستند؟ آیا احساس می کنید که نزدیک ترین افراد زندگیتان به شما توجه کافی ندارند؟

-آیا احساس می کنید انسان بی ارزشی هستید؟ آیا احساس می کنید به دلیل بی ارزشیتان, اطرافیان شما را نمی پذیرند و دوستتان ندارند؟

-آیا خواسته های دیگران را بر نیازهای خودتان ترجیح می دهید؟ آیا در راه فداکاری برای دیگران چنان راه افراط می پیمایید که به خواسته های خودتان اصلا نرسید؟آیا نیازهای واقعی تان را نمیشناسید؟

-آیا نگران هستید ک مبادا اتفاقات ناگواری برای شما پیش بیاید؟ آیا یک درد خفیف ممکن است شما را به وادی وحشت بیندازد که مبادا دچار بیماری علاج ناپذیری شده اید؟

-آیا متوجه شده اید که علی رغم برخورداری از تحسین و تشویق اجتماعی بازهم احساس نارضایتی و بی کفایتی می کنید؟

الگوهای آسیب رسان

چنین الگوهایی را تله های زندگی یا طرح واره می نامیم. ما در دوران کودکی به شیوه های مختلف آسیب دیده ایم: طرد, انتقاد, حمایت افراطی, بد رفتاری, بی توجهی یا محرومیت. در اثر این تجارب اولیه طرح واره ها بخشی از وجودمان شده اند. بعد از طی دوران کودکی و ترک خانه ی پدری با ایجاد موقعیت ها یا انتخاب افراد به بازآفرینی همان شرایط تلخ اولیه ی دوران کودکی می پردازیم. به عبارتی در حال حاضر دیگران ما را کنترل می کنند, با ما بدرفتاری می کنند یا به نیازهای ما توجه نمی کنند و از این رو تله های زندگی یا طرح واره ها دست از سر ما بر نمی دارند و تداوم میابند. شاید به دلیل همین تداوم تله های زندگی است که در دست یابی به اهداف زندگی با ناکامی و شکست روبه رو می شویم.

تله های زندگی چگونگی تفکر, احساس, رفتار و نحوه ی ارتباط با دیگران را تعیین می کنند. این تله ها به احساس های شدیدی مثل عصبانیت, غمگینی و اضطراب دامن می زنند. حتی زمانی که در زندگی اوضاع بر وفق مراد است (جایگاه اجتماعی خوب, ازدواج شادکام, روابط خوب با دیگران, و موفقیت شغلی) بازهم ممکن است قادر به لذت بردن از زندگی نباشیم.

طرحواره درمانی

طنز تلخ تاریخ

طنز تلخ تاریخ: تکرار شرایط مشابه در دوره های مختلف زندگی

ما تمایل داریم که دردها و رنجهای دوران کودکی را کماکان زنده نگه داریم. این مسئله یکی از بینش های عمیق در روان درمانی های مبتنی بر روان تحلیل گری است. فروید به این پدیده اجبار به تکرار می گفت. برای مثال:

– فرزند یک فرد میگسار با کسی ازدواج می کند که میگسار است.

– کودکی که در دوران کودکی اش با بدرفتاری اطرافیان روبه رو شده است با فردی بددهن, گستاخ و پرخاشگر ازدواج می کند یا اینکه خودش از دیگران سوء استفاده می کند.

-فردی که در دوران کودکی اش آزار جنسی را تجربه کرده است در بزرگسالی ممکن است در دام روابط آشفته و بی هدف بیفتد.

-کودکی که تحت سلطه ی دیگران بوده است, ممکن است در دوران بزرگسالی به شدت دیگران را کنترل کند.

این پدیده در نگاه اول گیج کننده است. چرا ما دست به این کار می زنیم؟ چرا دوباره رنج ها و دردهایمان را زنده می کنیم و هر دم هیزمی بر این آتش می گذاریم؟ چرا نمی توانیم دست از این الگوها برداریم و زندگی بهتری برای خودمان تدارک ببینیم؟

در واقع هرکسی با متوسل شدن به روشهای محکوم به شکست, به تداوم این الگوهای منفی دامن می زند. این واقعیت تعجب برانگیز را درمانگران نیز قبول دارند. در دوران بزرگسالی, شرایط و موقعیت هایی ایجاد می کنیم که شبیه به شرایط و موقعیت های دوران کودکی مان است. منظور از تله ی زندگی تمام روشهایی است که باعث بازآفرینی شرایط دوران کودکی مان می شود.

تله زندگی یا طرح واره

تله ی زندگی اصطلاحی عامیانه است و واژه ای که متخصصان برای اشاره به تله ی زندگی به کار می برند,طرح واره است. مفهوم طرح واره از روان شناسی شناختی نشات گرفته است.

طرح واره ها را می توان اینگونه تعریف کرد: باورهای عمیق و تزلزل ناپذیری که در دوران کودکی درباره ی خود, دیگران و جهان اطراف در ذهن مان شکل گرفته اند.

این طرح واره ها نقش تعیین کننده ای در شکل گیری احساس ما درباره ی خودمان دارند. رها کردن این طرح واره ها مستلزم چشم پوشی از امنیتی است که در پناه این طرح واره ها به دست آورده ایم. بنابراین این باورها علی رغم آسیبی که به ما می زنند در پناه آنها احساس امنیت می کنیم زیرا به ما قدرت پیش بینی پذیری و اطمینان آفرینی می دهند. این باورها را می توان به امنیت داشتن فردی ترسو در خانه تشبیه کرد. به همین دلیل شناخت درمانگران اعتقاد دارند که تغییر این باورها, کاری سخت و طاقت فرساست.

سنجه‌ها

طرحواره درمانی

پرسشنامه طرحواره درمانی

ما در نوشته در کدام تله‌ زندگی گیر کرده‌ام؟ – پرسشنامه طرحواره درمانی – قسمت دوم  به صورت دنباله‌دار درباره طرحواره‌های ناسازگار اولیه زندگی صحبت خواهیم کرد. این پرسشنامه در راستای نظریه طرحواره درمانی جفری یانگ  می‌باشد.

نتیجه این آزمون تنها برای شما قابل مشاهده می باشد و کسی مجوز دیدن آن را ندارد.

دستورالعمل: لطفاً هر جمله را با دقت بخوانید و ببینید تا چه حد توصیف درستی از شما به دست می دهد. اگر برای پاسخ دادن خاطر جمع نیستید بر پایه چیزی که احساس می کنید جواب دهید، نه بر اساس آنچه فکر می کنید درست است.

پرسشنامه طرحواره درمانی یانگ

لطفا اولین پاسخی که در ذهن شما نقش می‌بندد را انتخاب نمایید.

برای هر سوال یک طیف بین کاملا غلط تا کاملا درست وجود دارد:

۱-کاملاً غلط  ۲-تقریباً غلط  ۳-بیشتر درست است تا غلط  ۴-اندکی درست  ۵-تقریباً درست  ۶-کاملاً درست

کارگاه طرحواره درمانی

پرسشنامه طرحواره درمانی: